मनात घर करून राहील अशी एका निरागस मुलीची ही कथा - आबली

  • मनात घर करून राहील अशी एका निरागस मुलीची ही कथा- आबली

    By Wayam Magazine, On 12th April 2021, Children Magazine

    म्हात्रे गुरुजी दिसले तसं हातातील भगुलं जिथल्या तिथं टाकून आबली रानात पसार झाली. मेंढरामागे कोकरासारखी उंडारणारी ही पोर. गुरुजी कुठपर्यंत धावणार? घर म्हणावं तर तसं काहीच नव्हत तिथं. ना भिंतीचा आडोसा होता ना पालाचं झाकण होत. तीन दगडाची तेवढी चूल, कोंबड्यांचं डालंग, वागरीत बंदिस्त झालेली चार-पाच नवजात कोकरु, काही भांडीकुंडी, कंटाळ आणि बिछाना. उघड्यावर मांडलेला एवढाच काय तो पसारा होता तिथं. गाबाबाहेर भाताच्या मोकळ्या खाचरात हे बिराड पडलेलं. माणूस तर कुणीच दिसत नव्हत तिथं. गुरुजीना दिसली पोलकं नेसलेली, मनगटात वाळं घातलेली साधारण दहा वर्षांची आबली. गुरुजींची चाहूल लागताच ती तेथून गायब झाली सुद्धा! आता इथं जास्त वेळ थांबण्यात अर्थ नाही असा विचार करून गुरुजी शाळेकडे निघून गेले.

    दिवाळीनंतर सह्याद्रीच्या घाटावरून कित्येक मेंधपाळांची बिराडं मेंढरांच्या चार्यासाठी शेकडो मैल पायी प्रवास करून कोकणात उतरत. दिवसभर रानोमाळ भटकून मेंढपाळाने मेंढर चारायची आणि मुक्कामाच्या जागेत येऊन विसावा घ्यायचा. बायाबापड्यानी घोड्यावर लादलेलं बिराड खाली उतरवून तिथच उघड्यावर स्वयंपाक करायचा, असा हा नित्याचाच क्रम होता. ठरलेल्या गावचा मुक्काम कधी एका रात्रीचा तर कधी तीन महिन्यांचा घडत असे. आबलीच्या बिराडाचा मुक्काम चारापाणी मुबलक असल्यामुळे तीन महिन्यांसाठी आसुफ गावाच्या खाचरात विसावलेला होता. मेंढर आणि कोकरं एवढच भावविश्व असणारी मेंढपाळांची लहानगी पोरंसोरं. मग शाळा कुठली आणि पुस्तक कुठले? आसूफ गावात म्हात्रे गुरुजींची जिल्हा परिषदेची छोटीच पण सुंदर अशी शाळा होती. गुरुजींच्या मनाला बरेच दिवस खंत लागली होती, ती म्हणजे शाळेत न येणाऱ्या आबलीची. तिनं शाळेत यावे म्हणून गुरुजी तिच्या बिराडावर पोचले. आबलीला शाळेत पाठवावं असं गुरुजींनी तिच्या आई-वडिलांना म्हणजेच बिरा व बायजाला कळकळीने सांगितलं. गुरुजींचे बोलणे म्हणजे मोठा विनोद असल्याप्रमाणे बिरा हसून म्हणाला, ““गुर्जी, मँढरामागं मेंढरू व्हऊन पळणारी आमी माणसं, आता का करायची साळा गा ? पोरीची जात ती. हुडहुड करून भाकरीच थापल ना ?””

    गुरुजींनी नाना परीने बिराची समजूत घातली, तेव्हा कुठे तो एकदाचा तयार झाला. आबलीला शाळा, पुस्तके व गुरुजी या गोष्टीच खूप भीतीदायक वाटत होत्या. म्हणून तर गुरुजी बिराडावर आले, तेव्हाच तिने तिथून पुन्हा एकदा धूम ठोकली होती. आबलीला शाळेत कसं आणता येईल, याचा विचार गुरुजी करत होते. दोन दिवसानंतर शाळेतील दोन मुली माधुरी व मीरा बिराडावर आल्या. चुणचुणीत अशी माधुरी बिराला म्हणाली, “”काका, आम्ही चौथीतील मुलं गाव सर्वेक्षण करतो, आपल्या गावातील माणसांची माहिती आम्हीच गोळा करतो. तुम्ही आमच्याच गावातले आहात, आम्हांला माहिती द्याल का ?”

    माधुरीच्या बोलण्याचं बिराला कौतुक वाटलं. आबली त्या मुलींभोवती घुटमळल्यासारखी करू लागली. या पोरी किती छान कपडे घालतात, किती छान बोलतात, त्या माझ्यासोबतही बोलतील का? असे विचार आबलीच्या मनात येत होते. माधुरी व मीरा छानपणे गप्पा मारत माहिती लिहित होत्या. त्यांनी आबलीसोबतही गप्पा मारायला सुरुवात केली, “ “तुझं नाव काय ?””

    “ आबली”.” ““कित्ती छान नाव आहे तुझं ! आमची मैत्रीण बनशील का आबली ?”” आबलीने आनंदाने होकारार्थी मान डोलावली. “तू आमची आता मैत्रीण झालीस, म्हणून आम्ही तुला भेटवस्तू आणलीय.”

    मीराने चित्रांचं पुस्तक आणि रंगपेनांचा पुडा आबलीला भेट म्हणून दिला. आबलीच्या चेहऱ्यावर असंख्य फुलं फुलली. माधुरी व मीराने तिचा निरोप घेतला. आपल्याला मैत्रीण समजणाऱ्या आणि भेटवस्तू देणाऱ्या या दोघीजणी तिला खासच वाटू लागल्या.

    कधी एकदाचं ते पुस्तक उघडू असं तिला झालं होतं. एक रंगवलेलं चित्र आणि दुसरं तसेच पण बिनरंगाचं चित्र, अशी त्या पुस्तकाची रचना होती. रंगांची दुनिया किती अदभूत ! फुललेलं इंद्रधनुष्य, खळखळ वाहणारी नदी, आखीव-रेखीव कौलारू घरं, हिरवागार डोंगर आणि हे काय ? चक्क माणसांचे कपडे घातलेले ऐटदार उंदीर व मांजर ! आबली जोरजोराने हसू लागली. तिच्या आईने तिला दरडावलं, तेव्हा ती म्हणाली, “”आये, या चित्रात बग, मांजार आन उंदीरपण कापडं मागत्याल!””

    कोऱ्या चित्रात रंगपेनांनी जसेच्या तसे रंग भरण्यास तिचे हात शिवशिवू लागले. इंद्रधनुष्याचे रंग साऱ्या आकाशात पसरत गेले ! कौलाचा रंग पार भिंतीपर्यंत उतरला आणि निळ्या रंगाची नदी पात्र सोडून अस्ताव्यस्त झाल्यासारखी वाटू लागली! पहिल्याच पुस्तकाची आणि पेनांची मजा अशी काही बहरास आली की, तिचे तिलाच हसू आले. आणि पेनांची मज्जा अशी काही बहरास आली की तिचे तिलाच हसू आले. रंगवलेली चित्रं ती आई-वडिलांना आणि कोकरं-मेंढरांनाही दाखवत सुटली !

    माधुरी व मीराला आपणसुद्धा काहीतरी द्यावे असे आबलीला वाटू लागलं. याबाबत तिने आपल्या वडिलांसोबत चर्चा केली, तेव्हा बिरा म्हणाला, “”त्या पोरींना आपून मेंढीचं दुदू आन त्वूप देऊ, आवडन त्यांना”
    “ “दादा, त्यांच्या घरला दुदू आन त्वूप आसलंच.””
    “ “मंग बाजाराला गिलू की आनू कायतरी.””
    “ “नगं दादा, बाजारात आस्त त्येपण त्यांच्या घरला आसल.” “आबले, त्वाच सांग, द्यायचं तरी काय ?””

    बराच वेळ विचार केल्यानंतर आबलीला एक गंमत सुचली. तिने ती गंमत बिराला सांगितली, तेव्हा त्यानेदेखील आनंदाने मान डोलावली. सकाळच्या प्रहरी आबली गावात गेली आणि माधुरी व मीराला घेऊन बिराडावर आली. आबलीच्या गमतीची उत्सुकता त्यांना वाटत होती. बायजानं गाडग्यात तापवलेलं मेंढीचं खरपूस दूध त्यांना दिल. दूध पिताना आलेल्या पांढऱ्या मिशा पुसत त्या दोघीजणी हसू लागल्या. बिरानं घोड्याच्या पाठीवर घोंगडं टाकून छानपैकी सवारी तयार केली. त्या सवारीवर माधुरी व मीराला बसवलं. घोड्याच्या वेसणीचं दावं हातात धरून त्याने खाचराभोवती फेरा मारायला सुरुवात केली. पहिल्यांदाच घोड्यावर बसायला मिळाल्यामुळे त्या दोघी खूपच खूश झाल्या. आबलीने दिलेली घोडेसवारीची ही भेट त्या दोघींना खूपच आवडली. पायी चालणाऱ्या आबलीने टाळ्या वाजवत घोड्याभोवती पिंगा धरला होता. शनिवारची सकाळची शाळा. सर्व मुलं व गुरुजी मुंग्यांच्या रांगेप्रमाणे चालत-चालत आबलीच्या बिराडाच्या दिशेने निघाले. दप्तर तर कुणाकडेच दिसत नव्हते. रांग जसजशी जवळ येऊ लागली तसतशी आबलीच्या जिवाची घालमेल वाढू लागली. मुलं व गुरुजी मला शाळेत नेण्यासाठीच इकडं आलेत असे तिला वाटू लागलं; म्हणून ती ताडपत्रीच्या कागदाखाली दडून बसली! रांग मात्र बिराडाकडे न येता खाचराच्या बांधावरून शेजारच्या आमराईकडे झुकली.

    ताडपत्रीचा कागद उचकटून हळूच बाहेर पाहणाऱ्या आबलीला हायसं वाटू लागलं. शाळा तर गावात मग गुरुजी आणि पोरं आमराईत काय करत आहेत, असा विचार तिच्या मनात येऊ लागला. काही वेळाने आमराईतून गाण्यांचा सूर घुमू लागला. झाडाआड लपतछपत ती आवाजाच्या दिशेने गेली. गुरुजी छानपणे पेटी वाजवत होते. टाळ्यांच्या आणि पेटीच्या ठेक्यावर मुलं गात होती, नाचत होती. आबलीला तो नजारा खूपच आवडला. त्या पोरांच्या सुरात आपलाही सूर मिसळावा असं तिला वाटू लागलं. झाडाआड दडून ती मुलांचाच ठेका धरू लागली, नाचू लागली. गुरुजींनी मुलांना रंगीबेरंगी कागद वाटले. ते सांगतील तशी कृती मुलं करू लागले. कागदापासून होडी काय, विमान काय, फुल काय अशा खूप वस्तू बनवण्यात मुलं दंग झाली. आबलीला त्या कागदी वस्तू पाहण्याची अनिवार इच्छा झाली, पण पाय पुढे टाकण्याचे धाडस तिच्यात येतच नव्हतं. गुरुजींच्या नजरेतून आबली आमराईत आल्यापासून सुटली नव्हतीच ! गुरुजींनी खुणावतच मीरा व माधुरी आबलीजवळ गेल्या. माघारी वळावं की पुढे जावं, नेमकं काय करावं ते आबलीला समजतच नव्हते. त्या दोघींसोबत ती तशीच पुढे गेली. मुलांनी टाळ्या वाजवून तिचे स्वागत केले. गुरुजी तिलादेखील कागदी वस्तू बनवायला शिकवू लागले. आबलीला छान वाटू लागलं.

    गुरुजींनी शेवटी प्रश्नमंजुषेचा खेळ सुरु केला. माणसांची, फुलांची, गावांची व बैलांची नावं काय काय असतात, असे गमतीदार प्रश्न ते मुलांना विचारात होते आणि बक्षीस देत होते. आबली उत्तर देणाऱ्या मुलांकडे कौतुकाने पाहत होती. गुरुजींनी शेवटचा प्रश्न विचारला, “आता मी शेवटचा आणि अवघड असा प्रश्न विचारणार आहे, त्याचे उत्तर कोण हुशार देईल ते पाहुया. प्रश्न असा आहे की, माणसांना जशी नावे असतात तशीच नावे मेंढरांनादेखील असतात. कोण सांगेल ती नावे ?”

    मुलं एकमेकांच्या तोंडाकडे पाहू लागली. कुणालाच या प्रश्नांचं उत्तर देता येईना. या प्रश्नाचं उत्तर फक्त आबलीकडेच होतं, पण ते सांगण्याचं धाडस तिच्यात येत नव्हतं. मीरा उभी राहून म्हणाली, ““गुरुजी, या प्रश्नाचं उत्तर फक्त आबालीच देईल.”” सर्व मुलांनी ‘आबली, आबली’ असा पुकारा करीत टाळ्या वाजवल्या. या टाळ्यांमुळे उभं राहण्याचं धाडस आबलीला आलं. ती भांबावलेल्या स्वरात बोलू लागली, ““चिवळी, खडली, गरगाडी, कोल्हीगुणी.” गुरुजींच्या प्रश्नाचे उत्तर देऊन आबली हुशार मुलगी बनली. मुलांच्या व गुरुजींच्या कौतुकात ती न्हाऊ लागली...

    आबली आता रोज आवडीने शाळेत जाऊ लागली. शाळा हे तिचं आनंदाचं घर बनत गेलं. भटक्यांच्या कळपात पहिल्यांदाच पाटी-पुस्तक आणि अक्षरं फुलू लागली... वैशाखझळा सुरू झाल्या. घाटाकडील मूळ गावी पायी परतणाऱ्यासाठी मेंढपाळांमध्ये लगबग सुरु झाली. पाऊस सुरु होण्याआधी कोकण सोडायचं होतं. बिरा आणि बायजाने बिराडाची आवराआवर सुरु केली. आबली अस्वस्थ होऊ लागली. पाऊस झेलावा पण इथंच राहावं असं तिला वाटत होतं मात्र ते शक्य होत नव्हतं. तिला निरोप द्यायला फक्त माधुरीच आली होती. शाळेला उन्हाळी सुट्टी असल्यामुळे बाकी इतर कुणीही आलेलं नव्हतं. आबलीने भेट म्हणून माधुरीला एक चित्र व गुरुजींसाठी एक वस्तू दिली. नवजात रेषांचं चित्र तिने रेखाटलं होतं. घोड्यावर बसून शाळेत निघालेल्या तीन मुली होत्या त्या चित्रात ! गुरुजींना भेट म्हणून दिलेली वस्तू होती, मेंढीच्या लोकरीपासून तिने स्वतः बनवलेला मऊशार असा डस्टर ! पाठीवर बिराड लादलेल्या घोड्याचं दावं हातात धरून भरल्या डोळ्यांनी आबली पुढं-पुढं चालत राहिली...

    -प्रमोद धायगुडे

  • हिरवाईत लपलेली रंगीत दुनिया

    On 24th July 2020, Children Magazine

    पाऊस पडला की अगदी आठवड्याभरातच आपल्या आजूबाजूचं चित्र हिरवंगार होतं. कवी ना. धों. महानोरांच्या भाषेत सांगायचं तर ‘आषाढाला पाणकळा, सृष्टी लावण्याचा मळा!’ मग हे सृष्टी लावण्य खुलतं कसं? हे समजून घेऊया जिल्पा निजसुरे यांच्या लेखातून!'वयम्' मासिकाच्या जून 2013 च्या अंकात प्रसिद्ध झालेला हा लेख वाचा आणि तुम्ही काय काय नवीन पाहिलंत ते जरूर कळवा-

  • रात्री उडणारे ‘पतंग'

    On 21st July 2020, Children Magazine

    दि.१८ ते २६ जुलै हा आठवडा भारतात National Moth week म्हणून साजरा होत आहे. फुलपाखरांचे चुलतभाऊ म्हणता येतील अशा पतंगांच्या जगाची आम्हांला ( मी आणि युवराज गुर्जर Yuwaraj Gurjar) ओळख झाली, ती येऊरला अचानक दिसलेल्या अॅटलास मॉथ मुळे. डॉ. अरूण जोशी आणि आयझॅक किहीमकर Isaac Kehimkar हे आमचे सुरुवातीचे मार्गदर्शक. जानेवारी २०१५ मध्ये 'वयम्' मासिकासाठी संपादिका शुभदा चौकर यांनी मला संक्रांत विशेषांकात 'पतंगां'वर लेख लिहायला सांगितला, तो लेख म्हणजे- ‘रात्री उडणारे पतंग’. ‘राष्ट्रीय 'पतंग' महोत्सव २०२०’च्या निमित्ताने पुन्हा एकदा वाचकांसाठी आम्ही शेअर करतोय

  • खमंग सुगंध मातीचा!

    On 17th July 2020, Children Magazine

    गंध आणि आठवणी याचं एक छान नातं आहे. हा गंध बसल्याजागी आपल्याला स्थळ-काळ कोणत्याही मर्यादेशिवाय कुठेही घेऊन जातो. आठवा बघू तुम्हाला जुन्या आठवणी करून देणारे वेगवेगळे गंध! एक गंध तर सगळ्या मुला-माणसांना धुंद करतो तो म्हणजे पहिल्या पावसानंतर पसरणारा मातीचा गंध... त्याबद्दल जाणून घेण्यासाठी वाचू या पद्मश्री पुरस्कारप्राप्त वैज्ञानिक डॉ. शरद काळे यांचा लेख! ‘वयम्’ मासिकाच्या जून 2013 च्या अंकात प्रसिद्ध झालेला हा लेख आज या नव्या माध्यमात प्रसिद्ध करत आहोत.

    पहिल्या पावसात भिजताना मातीचा सुवास अनुभवलाय तुम्ही? त्याला म्हणतात मृद्गंध. मृदा म्हणजे माती. मातीच्या हा गंध छान खमंग असतो.

  • थेंबू आला भेटीला

    On 14th July 2020, Children Magazine

    गेले काही दिवस पावसाने जवळपास पूर्ण महाराष्ट्रात हजेरी लावून सगळं वातावरण गारेगार केलंय. पण पाऊस नक्की पडतो तरी कसा? आपल्याला सांगतोय थेंबू! हो हो थेंबू ! थेंबूची ही छानशी गोष्ट. या थेंबूला आपल्यासाठी बोलका केलाय ज्येष्ठ वैज्ञानिक डॉ. बाळ फोंडके यांनी! ‘वयम्’ मासिकाच्या जून 2013 च्या अंकात प्रसिद्ध झालेला हा लेख खास बाल-किशोरांना वाचायला पाठवत आहोत.

    मित्रांनो, मी आलोSSS मी... पावसाचा थेंब!

  • पाठ्यपुस्तकांचा इतिहास!

    On 7th July 2020, Children Magazine

    काय, नवीन पाठ्यपुस्तकं पाहिलीत का? शैक्षणिक वर्ष सुरू झालं की पाठ्यपुस्तकं पाहायची ओढ लागते ना? यंदा तर अजून शाळा सुरू नाही झाल्या, पण पाठ्यपुस्तकं मात्र वेळेत आली. पाठ्यपुस्तक या प्रकारचा शोध कधी, कुणी लावला, पहिलं पाठ्यपुस्तक कधी प्रसिद्ध झालं, माहितीये?... 'वयम्' मासिकाच्या जुलै 2014 अंकात प्रसिद्ध झालेला ज्येष्ठ शिक्षणतज्ज्ञ किशोर दरक यांचा हा लेख आज मुद्दाम तुम्हाला वाचायला देत आहोत.

    'नव्या कोऱ्या पुस्तकांचा वास मला खूप आवडायचा' हे वाक्य तुम्ही अनेकदा वाचलं/ऐकलं असेल. आत्ता प्रौढ असणाऱ्या अनेकांसाठी 'नवं पुस्तक' म्हणजे 'पाठ्यपुस्तक'च असायचं. कारण बाकी इतर कोणती पुस्तकं हातात पडायचीच नाहीत. शाळेत जाऊन साक्षर झालेल्या सगळ्यांच्या आयुष्यात सर्वाधिक महत्वाचं स्थान असलेली पुस्तकं म्हणजे पाठ्यपुस्तकं!

  • ‘पाठ्यपुस्तक कसे घडते!'

    On 4th July 2020, Children Magazine

    यंदा करोनाच्या काळात सर्वत्र ताळेबंदी असूनही SSC बोर्डाची पाठ्यपुस्तके वेळेत तयार झाली. ती वेबसाइटवर आली. काही मुलांच्या हातातही आली. पाठ्यपुस्तक हे शालेय अभ्यास शिकण्याचं महत्त्वाचं माध्यम! पाठ्यपुस्तकं कोण, कशी तयार करतं? जाणून घेऊया? ‘वयम्’ मासिकाच्या जुलै 2014च्या अंकातला लेख आहे हा! ‘पाठ्यपुस्तक कसे घडते!' “स्थायू, द्रव आणि वायू अशा पदार्थाच्या तीन अवस्था आहेत. पेटलेली मेणबत्ती स्थायू अवस्थेत असते, तिच्यापासून ओघळणारे मेण द्रव अवस्थेत, तर ज्योतीतील जळणारे मेण वायू अवस्थेत असते…’

  • ‘वयम्’च्या अनुभव लेख उपक्रमावर आधारित शैक्षणिक लेख, आज 'महाराष्ट्र टाइम्स'च्या संपदकीय पानावर

    On 19th June 2020, Children Magazine

    पाठ घेण्यापेक्षा पाठबळ द्या !

    सध्या मुलांच्या शाळा निदान ऑनलाइन पद्धतीने सुरू व्हाव्या, असा अट्टहासी सूर आळवला जात आहे. करोना-काळात जणू मुलांचे शिक्षण थबकले आहे आणि शिक्षण-विरहित पोकळीत ती जगत आहेत, अशी चिंता काहींना वाटत आहे. खरोखरच अशी स्थिती आहे का? प्रत्यक्ष शाळा बंद असली तरी मुलांचे शिकणे बंद पडले आहे का? या काळात अनेक मुलांनी नव्या क्षमता कमावल्या, नवी कौशल्ये आत्मसात केली, त्यांना नव्या जाणिवा झाल्या- ही शक्यता आपण लक्षात का घेत नाही?

    येनकेन प्रकारे शिक्षकांनी पाठ्यपुस्तकातील पाठ मुलांसमोर सादर केले तरच शिक्षण होते, या गृहीतकापलीकडे आपण शिक्षणाचा विचार केला तर नव्या शक्यता लक्षात येऊ शकतात. अगदी पाठ्यपुस्तक या महत्त्वाच्या व मूलभूत शिक्षण-साधनाला प्रमाण मानूनही मुलांना शिकण्यासाठी चालना देण्याच्या अनेक नव्या शक्यता आपण या काळात आजमावू शकतो.

  • ‘वयम्’च्या मुलांचे सुट्टी अनुभव – भाग 16

    On 12th June 2020, Children Magazine

    तीव्र संवेदनशीलता

    नवनवीन पदार्थ खायला कुणाला आवडत नाही? मुलांना तर वेगवेगळं, चटकदार खायला हवच असतं ना! मात्र सध्याच्या परिस्थितीत आपण गरजा आणि चैन यांतील फरक समजून घेतला पाहिजे, याची जाणीव या मुलांनाही लख्खकन् झाली! मुलांची संवेदनशीलता किती तीव्र आहे बघा!! ‘वयम्’ मासिकातर्फे आम्ही हाती घेतलेल्या अनुभव-लेखन उपक्रमात शेकडो मुलं लिहिती झाली. त्यातील निवडक अनुभव-लेख आम्ही संपादित रूपात प्रसिद्ध करत आहोत. बघा या मुलांनी करोना-काळात कित्ती गोष्टी करून पाहिल्या...

    आज वाचा भाग- 16.

  • शिस्तशीर मुलांना सलाम!

    On 8th June 2020, Children Magazine

    संयमाची रुजवण

    मुलांना पाहिजे तेव्हा पाहिजे ते मिळण्याची सवय बहुतांश घरांतून लागलेली असते. लॉकडाउनमुळे त्यांना जाणीव झाली की, आपल्याला जे जे हवेसे वाटतेय ते आत्ता मिळू शकणार नाही. आहे त्यात समाधान मिळवावे लागेल. कौतुक हे, की मुलांनी हाही धडा आनंदाने आत्मसात केला या काळात... ‘वयम्’ मासिकातर्फे आम्ही हाती घेतलेल्या अनुभव-लेखन उपक्रमात शेकडो मुले लिहिती झाली. त्यांतील निवडक अनुभव-लेख आम्ही संपादित रूपात प्रसिद्ध करत आहोत. बघा या मुलांनी करोना-काळात कित्ती गोष्टी करून पाहिल्या...

    आज वाचा भाग- 15.

  • शिस्तशीर मुलांना सलाम!

    On 2nd June 2020, Children Magazine

    शिस्तशीर मुलांना सलाम!

    “आजच्या पिढीला शिस्त नाही,” असा आरोप मोठी माणसं अनेकदा करतात. हा आरोप सपशेल खोटा पाडलेली अनेक मुलं भेटली आम्हांला... अर्थात त्यांच्या पत्रांतून! ‘वयम्’ मासिकातर्फे आम्ही हाती घेतलेल्या अनुभव-लेखन उपक्रमात शेकडो मुलं लिहिती झाली. त्यातील निवडक अनुभव-लेख आम्ही संपादित रूपात प्रसिद्ध करत आहोत. बघा, या मुलांनी गेल्या दोन महिन्यांत किती गोष्टी करून पाहिल्या... त्याही अगदी शिस्तीत! कोण म्हणू धजेल की आजची मुलं बेशिस्त आहेत?

    आज वाचा भाग- 14.

  • बेगमीचा काळ !

    On 27th May 2020, Children Magazine

    बेगमीचा काळ !

    करोना सुट्टीच्या काळात बच्चे कंपनी पापड, शेवया असे बेगमीचे पदार्थही बनवू लागली. मुळात बेगमी म्हणजे काय, ती का करायची, हे या काळाने शिकवले त्यांना! आणि घरच्यांशी मनसोक्त गप्पा मारण्यातून त्यांना कितीतरी नव्या जाणिवा झाल्या... हीही बेगमीच, त्यांना पुढच्या आयुष्यात पुरेल अशी!!

    …‘वयम्’ मासिकातर्फे आम्ही हाती घेतलेल्या अनुभव-लेखन उपक्रमात एव्हाना शेकडो मुले लिहिती झाली. त्यातील निवडक अनुभव-लेख आम्ही संपादित रूपात प्रसिद्ध करत आहोत.

    आज वाचा भाग- 13.

  • घरोघरी छोटे शेफ!

    On 22nd May 2020, Children Magazine

    घरोघरी छोटे शेफ!

    स्वयंपाकघर ही एक महत्त्वाची प्रयोगशाळा. पण व्यग्रतेमुळे मुलांना या घरच्या शाळेत वावरायला वेळही नसतो आणि वावही नसतो. अचानक मिळालेल्या सुट्टीमुळे मुलांचे पाय स्वयंपाकघरात खेचले गेले. लुडबूड करता करता ही मुले किचन चॅम्पियन झाली की! ‘वयम्’ मासिकातर्फे आम्ही हाती घेतलेल्या अनुभव-लेखन उपक्रमात जी शेकडो मुले लिहिती झाली, त्यांतील अनेकांनी त्यांच्या ‘शेफ’गिरीबद्दल लिहिलंय!

    आज वाचा भाग- 12.

  • निवांत काळातील निरीक्षण

    On 20th May 2020, Children Magazine

    एरव्ही दुर्मीळ असलेला वेळ मिळाल्यावर मुलं बारीक निरीक्षण करतात. अनोखे अनुभव मनापासून उपभोगतात... ‘वयम्’ मासिकातर्फे आम्ही हाती घेतलेल्या अनुभव-लेखन उपक्रमात शेकडो मुलं लिहिती झाली. त्यांतील निवडक अनुभव-लेख आम्ही संपादित रूपात प्रसिद्ध करत आहोत. आज वाचा भाग- 11.

  • बुध व शुक्राचे सुरम्य दर्शन

    On 19th May 2020, Children Magazine

    बुध व शुक्राचे सुरम्य दर्शन
    श्री. हेमंत मोने

    शुक्रवार दि. 22 मे 20 रोजी सायंकाळी पश्चिमेकडे बुध आणि शुक्र या दोन्ही ग्रहांचे एकमेकांजवळ दर्शन होईल. त्या दिवशी संध्याकाळी 7.10 वा. सूर्यास्त होईल.शुक्र खूपच तेजस्वी असल्यामुळे सुर्यास्तानंतर 5—10 मिनिटांतच दिसू लागेल. त्यानंतर 7.35 चे सुमारास संधिप्रकाशाचा प्रभाव कमी होईल आणि मग शुक्राच्या डाव्या हातास (दक्षिणेस ) सुमारे एक अंशावर बुध ग्रह व्यवस्थित दिसेल. या दोन ग्रहांची युती मृग नक्षत्रात होत आहे.मृगातील काक्षी (Betalguse ) हा लाल तारा, सारथी तारका पुंजातील अग्नी (Elnath) व रोहिणी (Aldeberan) यांच्या त्रिकोणात शुक्र आणि बुधाचा मुक्काम असेल.

  • ‘वयम्’च्या मुलांचे सुट्टी अनुभव – भाग 10

    On 15th May 2020, Children Magazine

    विस्मृतीतील कलांची ओढ !

    मोकळा वेळ ही पर्वणी वाटलीये मुलांना. शाळा, होमवर्क, ट्यूशन क्लास यांनी गच्च झालेल्या दिवसांत मुलांना छंद जोपासायला वेळच मिळत नाही. भरतकाम, शिवणकाम, बागकाम या कला तर फार मागे पडतात. करोनाच्या सुट्टीत काही मुले या विस्मृतीतील कलांकडे वळली. ‘वयम्’ मासिकातर्फे आम्ही हाती घेतलेल्या अनुभव-लेखन उपक्रमामुळे ही मुले लिहिती झाली. निवडक अनुभव-लेख आम्ही संपादित रूपात प्रसिद्ध करत आहोत.

    आज वाचा भाग- 10.

  • तीन ग्रहांचे दर्शन

    On 12th May 2020, Children Magazine

    ‘वयम’ वाचकांनो, पहाटे उठून जरा आकाशात बघा. गुरु, शनी व मंगळ सध्या आपल्याला सहजपणे दर्शन देत आहेत. पहाटे 5 चे सुमारास एकाच वेळी आकाशात तीन ग्रहांचे सुंदर दर्शन होते आहे. त्यासाठी द्विनेत्री, दुर्बिण अशा कोणत्याही साधनाची जरुरी नाही. आपले डोळे त्यासाठी समर्थ आहेत. आता हे ग्रह कसे पहायचे ते सांगतो. पहाटे 5 ते 5.30 ही वेळ सर्वात उत्तम. दक्षीणेकडे तोंड करा. तुमच्या उजव्या हाताकडून डाव्या हाताकडे (पश्चिमेक्डून पूर्वेकडे ) क्रमाने गुरु, शनी व मंगळ यांचे दर्शन होईल. गुरु या तिघांमध्ये तेजस्वी आहे. गुरु—शनी एकाच नजरेत येतात. या दोघांपासून मंगळ डाव्या हातास (पूर्वेकडे) थोडा दूर आहे. मंगळवाऱ दि. 12 ते शनिवार दि.16 पर्यंत निरीक्षण केल्यास आकाश दर्शनाबरोबरच चंद्राचे सरकणेही लक्षात येईल. या काळात ग्रहांच्या स्थितीत लक्षात येण्यासारखा कोणताच बदल होणार नाही. मंगळवाऱ दि. 12 च्या पहाटे चंद्राजवळ गुरु व शनी सहज ओळखता येतील. बुधवार दि. 13 रोजी चंद्र शनीच्या जवळ पोहोचलेला असेल. गुरुवार दि.15 रोजी चंद्र मंगळाला भेटेल. शुक्रवार दि. १६ रोजी चंद्राच्या रेषेत उजवीकडे (पश्चिमेस) अनुक्रमे मंगळ, शनी आणि गुरु यांचे सुरम्य दर्शन होईल.

  • ‘वयम्’च्या मुलांचे सुट्टी अनुभव – भाग 8

    On 7th May 2020, Children Magazine

    घरच्या घरी, कित्तीतरी! घरी असतानाही खूप काही शिकता येतं, याचे धडे या काळाने मुलांना दिले. मुलांनी घराची प्रयोगशाळा केली आणि पापड, केकपासून सॅनिटायझरपर्यंत काय काय करून पाहिलं. ‘वयम्’ मासिकातर्फे आम्ही हाती घेतलेल्या अनुभव-लेखन उपक्रमातील भाग 8 मध्ये मुलांच्या मनमुराद प्रयोगांबद्दल वाचा. वाचताय ना तुम्ही ही मालिका?

  • ‘वयम्’च्या मुलांचे सुट्टी अनुभव – भाग 7

    On 5th May 2020, Children Magazine

    मदत घेण्याची कला!

    अचानक भरपूर वेळ मिळाल्यावर तो कारणी लावण्यासाठी कोणाची मदत घ्यायची हे, ही मुलं न शिकवता शिकली. आपले शिक्षक, आजी-आजोबा, दादा-ताई, शिबिर किंवा क्लब चालवणारी त्यांच्या जिव्हाळ्याची व्यक्ती आणि आधुनिक तंत्रज्ञान यांचा हात धरून त्यांनी नवं काहीतरी करून पाहिलं. ‘वयम्’ मासिकातर्फे आम्ही हाती घेतलेल्या अनुभव-लेखन उपक्रमाला भरघोस प्रतिसाद मिळत आहे. निवडक अनुभव-लेख आम्ही संपादित रूपात प्रसिद्ध करत आहोत. वाचताय ना तुम्ही ही मालिका?

  • ‘वयम्’च्या मुलांचे सुट्टी अनुभव – भाग 6

    On 30th April 2020, Children Magazine

    मुलं वाचत नाहीत.. त्यांना अभ्यास नकोसा वाटतो... ही गृहितकं चुकीची आहेत. निदान ‘वयम्’ मासिकाशी निगडित असलेली मुलं तरी छान वाचतात, स्वतः स्वतःला हवं ते आवडीने शिकतायत. त्यासाठी मनापासून अभ्यास करतात. संधी, वेळ आणि वाव मिळताच ही मुलं किती काय काय करताहेत, बघा! ‘वयम्’ मासिकातर्फे आम्ही हाती घेतलेल्या अनुभव-लेखन उपक्रमाला भरघोस प्रतिसाद मिळत आहे. निवडक अनुभव-लेख आम्ही संपादित रूपात प्रसिद्ध करत आहोत. वाचताय ना तुम्ही ही मालिका?

  • ‘वयम्’च्या मुलांचे सुट्टी अनुभव – भाग 5

    On 28th April 2020, Children Magazine

    मुलांना एरव्ही मोकळा वेळ मिळणे दुर्मीळ झाले आहे. शांत, निवांत वेळ मिळताच ही मुले किती वेगवेगळ्या गोष्टी करून पाहतात, बघा. वयम् वाचक मुलांच्या अनुभव-लेख मालिकेचा हा 5वा भाग!

  • ‘वयम्’च्या मुलांचे सुट्टी अनुभव – भाग 4

    On 22nd April 2020, Children Magazine

    वयम्’ मासिकातर्फे आम्ही केलेल्या आवाहनाला भरघोस प्रतिसाद मिळत आहे. रोज किमान २०-२२ ‘वयम्’ वाचक-मुलांचे अनुभव-लेख आमच्यापर्यंत येत आहे. या अनुभव-लेखांतून मुले त्यांच्या भावना व्यक्त करत आहेत. मुले नवनवीन गोष्टी करत आहेत. नवीन काही समजून घेत आहेत. निवडक अनुभव-लेख आम्ही संपादित रूपात प्रसिद्ध करत आहोत. वाचताय ना, ही अनुभव-मालिका?

  • ‘वयम्’च्या मुलांचे सुट्टी अनुभव – भाग 3

    On 20th April 2020, Children Magazine

    वयम्’ मासिकातर्फे आम्ही केलेल्या आवाहनाला भरघोस प्रतिसाद मिळत आहे. रोज किमान २०-२२ ‘वयम्’ वाचक-मुलांचे अनुभव-लेख आमच्यापर्यंत येत आहे. या अनुभव-लेखांतून मुले त्यांच्या भावना व्यक्त करत आहेत. मुले नवनवीन गोष्टी करत आहेत. नवीन काही समजून घेत आहेत. निवडक अनुभव-लेख आम्ही संपादित रूपात प्रसिद्ध करत आहोत. वाचताय ना, तुम्ही ही अनुभव-मालिका?

  • ‘वयम्’च्या मुलांचे सुट्टी अनुभव – भाग 2

    On 14th April 2020, Children Magazine

    करोना विषाणूमुळे घरातच वेळ घालवत असताना आपण किती वेगवेगळे अनुभव घेऊ शकतो, हे मुलांकडून समजून घेण्यासारखे आहे. रोजच्या रोज ‘वयम्’च्या वाचक-मुलांचे अनुभव-लेख आमच्यापर्यंत येत आहेत. सिंधुदुर्ग ते गडचिरोली अशा महाराष्ट्र राज्याच्या पूर्व-पश्चिम सीमाभागांतूनही मुलांचे अनुभव-लेख आले आहेत. या संभ्रम-काळाबद्दल वाटणारी हुरहूर, चिंता आपल्या लेखनातून ही मुलं प्रकट करत आहेत. रडत, कंटाळत न राहता त्यांनी ही परिस्थिती फार समजूतदारपणे स्वीकारली आहे. त्यांचे अनुभव, नव्या जाणिवा त्यांच्याच शब्दांत, पण थोडक्यात समोर ठेवणारी ही अनुभव-मालिका.. वाचताय ना?

  • ‘वयम्’च्या मुलांचे सुट्टी अनुभव – भाग 1

    On 9th April 2020, Children Magazine

    घरोघरीची मुले सध्या घरी आहेत. यंदा करोना विषाणूमुळे अचानक मिळालेली सुट्टी शिवाय सर्व कुटुंबीयही घरी, अशा या काळात मुलांनी काय नवे अनुभव घेतले, त्यांना कोणत्या नव्या जाणिवा झाल्या, हे जाणून घेण्यासाठी ‘वयम्’ मासिकातर्फे करण्यात आलेल्या आवाहनाला चांगला प्रतिसाद मिळत आहे. रोजच्या रोज ‘वयम्’ वाचक-मुलांचे अनुभव-लेख वाचायला मिळत आहे. त्यात संभ्रम-काळाबद्दल मुलांच्या मनात निर्माण झालेल्या विविध भावना त्यांनी व्यक्त केल्या आहेत. त्यात हुरहूर, काळजी, चिंता अशा भावना स्वाभाविकपणे प्रकट झाल्या असल्या तरी बहुतांश मुलांनी ही परिस्थिती फार समजूतदारपणे स्वीकारली आहे.

  • शंकू ते मेंदू – आपला रंगप्रवास

    On 12th March 2020, Children Magazine

    इंट्रो - मानवी डोळ्यांना रंग नेमके कसे ओळखता येतात, यावर आतापर्यंत बरीच संशोधने झाली आहेत. काही संशोधने चालू आहेत. त्या संशोधनांतून कितीतरी रंगतदार शोध लागले आहेत... आपल्या जीवनात रंगच नसते, सगळं काही काळं-पांढरं असतं तर किती कंटाळवाणं झालं असतं, नाही का ! नशीब, आपल्या सभोवतालीच निसर्गानेच किती रंगांची लयलूट केली आहे. सरत्या पावसाच्या संध्याकाळी आभाळात दिसणारी इंद्रधनूची कमान त्यावरील ता ना पि हि नि पा जा किंवा VIBGYOR आपण आनंदाने पाहू शकतो कारण आपले डोळे आणि त्यांना आज्ञा देणारा मेंदू !

  • नैसर्गिक रंगात रंगलो आम्ही!

    On 11th March 2020, Children Magazine

    रंग कोणाला नाही आवडत ? होळी, दहीहंडी अशा सणांवेळी आपण मोठ्या प्रमाणात रंगांशी खेळतो. पण हे रंग बनतात कसे? काही वेळा हे रंग अपायही करतात. मग कोणते रंग चांगले? वाचा मार्च २०१६ च्या ‘वयम्’ अंकातील उद्योगभेटीचा वृत्तान्त - रंगात रंग कोणता? म्हणजेच Colour colour which colour? हा खेळ आपण तुम्ही खेळलाय? हा खेळ खेळताना जो रंग आपल्याला शोधायला सांगितला आहे तो रंग शोधायला आपण आपल्या आजूबाजूला पळतो आणि तो रंग सापडला की त्याला हात लावून धरतो. तो रंग शोधेपर्यंत जो आउट होईल त्यावर राज्य येते. यावेळी निसर्गातील अनेक रंगाची जणू उजळणीच चाललेली असते.

  • रंगांची बेरीज-वजाबाकी

    On 10th March 2020, Children Magazine

    सात रंगांची, तानापिहिनिपाजा भिंगरी गर्रकन फिरवली की, हा पांढरा रंग दिसतो. पण बशीत उरलेले रंगांचे उगाळे एकत्र केल्यावर मात्र काळाकुट्ट रंग होतो. असे का? आपल्याला रंग कसे दिसतात?.. वाचा हा लेख - “आई, असं का होतंय?” नीलने आईला ओढतच बाल्कनीत नेलं. “इथे बघ! आम्ही ही सात रंगांची, तानापिहिनिपाजा भिंगरी बनवली. ती रंगवताना आम्ही बशीत त्या साती रंगांचे वेगवेगळे ठिपके घोटवले होते. आता ही भिंगरी गर्रकन फिरली की, हा असा मस्त पांढरा रंग दिसतो. पण बशीत उरलेले रंगांचे उगाळे एकत्र केल्यावर मात्र हा बघ असा काळाकुट्ट रंग झाला.” “असं का झालं, काकू?” नीलच्या मित्राला, अर्णवलाही, हाच प्रश्न पडला होता.

  • अग्नि-उत्सव!

    On 9th March 2020, Children Magazine

    शब्दांनाही नाती असतात. ती समजून घेण्यात मजा असते. या लेखात ‘होळी’ आणि ‘अग्नी’ या शब्दांची नातीगोती जाणून घेऊया. `होळी रे होळी पुरणाची पोळी’, `आयी होली आयी, सब रंग लायी’ या अशा ओळी वाचून गेल्या वर्षी साजऱ्या केलेल्या होळी या सणाच्या कितीतरी आठवणी मनात जाग्या झाल्या असतील ना तुमच्या ? आणि आता तुम्हाला होळी पेटल्यावर तडतडतडतड वाजत आसमंताला भिडणाऱ्या आगीच्या ज्वाळा, होळीच्या गरम गरम हाळा, होळीत टाकलेल्या नारळाच्या खमंग भाजक्या खुरड्या मस्त स्वादिष्ट पुरणपोळी तुमच्या बरोबरीने काकामामांनी ठोकलेल्या आरोळ्या आणि मारलेल्या बोंबा आणि दुसऱ्या दिवशी होळीच्या रंगांनी रंगवलेली बाळगोपाळ दोस्त मंडळी.

  • प्राण्या तुझा रंग कसा ?

    On 4th March 2020, Children Magazine

    इंट्रो - प्राण्या-पक्ष्यांचे रंग किती वेगवेगळे असतात ना? रोहित पक्षी (फ्लेमिंगो) छान गुलाबी का? मोराचा मूळ रंग म्हणे तपकिरी असतो पण आपल्याला तर तो मोरपिशी दिसतो... असे का?
    प्राण्या तुझा रंग कसा ? आणि प्राण्या तो असा का ? या प्रश्नाची उत्तरे आपल्याला शोधताना या पृथ्वीवर असणाऱ्या विविध सजीवसृष्टीत निसर्गाने किती विचारपूर्वक रंगांची उधळण केली आहे, ते लक्षात येते. प्राण्यांच्या अंगावर दिसणारे रंग हे त्यांच्या कातडीत, केसात, लवेमध्ये किंवा पिसांत असणाऱ्या रंगद्रव्यामुळे दिसतात.

  • रंगांची ओळख

    On 3rd March 2020, Children Magazine

    इंट्रो- आपण रंग कसे काय ओळखू शकतो? आपल्या शरीरात अशी कोणती यंत्रणा आहे, जी आपल्याला रंग ओळखायला मदत करते? रंग ओळखणे ही काही सोपी क्रिया नाही. नीट समजून घ्या हं. या शास्त्रज्ञ काकानी आपल्याला खूप सोपं करून सांगितलय हे विज्ञान. आपल्याला रंग कसे शिकवले जातात? तर हिरवा रंग गवताचा. म्हणजे तर गवत ज्या रंगाचं असतं तो हिरवा. पण मग पोपटाचाही हिरवाच कसा, असा प्रश्न साहजिकच पडू शकतो. कारण त्या दोन रंगांमध्ये फरक असतो. तेव्हा रंगांची ओळख पटायची तर त्या रंगांचा अनुभव त्याला घ्यावा लागतो. आपल्या डोळ्यांनी तो रंग पाहिल्याशिवाय त्याची ओळख पटणं तसं कठिणच आहे.

  • सत्याचा शोध

    On 28th Feb 2020, Children Magazine

    मित्रांनो, आपल्या सार्‍या भारतीयांसाठी फेब्रुवारी महिना हा महत्त्वाचा आहे. याचं कारण याच महिन्याच्या २८ तारखेला 'राष्ट्रीय विज्ञान दिन' देशभर साजरा करण्यात येतो. दरवर्षी त्या दिवशीचं म्हणून एक घोषवाक्य जाहीर केलं जातं आणि त्या दिवशी देशभर होणारे कार्यक्रम त्या घोषवाक्याच्या अनुषंगानं केले जातात. या कार्यक्रमांमध्ये शाळा, महाविद्यालयं, विद्यापीठं, विविध संशोधन संस्था यांच्यातील विद्यार्थी, त्यांचे शिक्षक, शास्त्रज्ञ, संशोधक भाग घेतात. हा दिवस साजरा करायला सुरुवात झाली, ती १९८६ सालापासून.

  • साहित्यातील कोलंबस!

    On 27th Feb 2020, Children Magazine

    ज्यांच्या नावाचा एक तारा अथांग तारांगणात अक्षय विराजमान आहे असं एक

    आदरणीय नाव - कविश्रेष्ठ कुसुमाग्रज. अर्थात –‘ज्ञानपीठ’ पुरस्कार प्राप्त विष्णू वामन शिरवाडकर. जनमानसातले तात्यासाहेब! कवी, साहित्यिक अनेक असतात; पण ज्यांचे शब्द समाजाला जगण्याची प्रेरणा देतात; काळोखात ठेच लागल्यानंतर फुंकर घालतात व पुढील वाटचालीसाठी प्रकाश देतात, असे साहित्यिक विरळा असतात. आपले वि.वा.शिरवाडकर म्हणजेच कविश्रेष्ठ कुसुमाग्रज हे त्यांपैकीच महत्त्वाचे शब्दप्रभू.